Veelgestelde vragen over inclusief onderwijs

In onze opvatting is inclusief onderwijs een leeromgeving in het onderwijs waarin alle kinderen en jongeren, ook leerlingen die speciale onderwijszorg behoeven en/of extra ondersteuningsbehoeften hebben, samen dichtbij huis naar school kunnen gaan. Een inclusieve school verzorgt kwalitatief goed onderwijs aan zowel leerlingen zonder als met beperkingen, ontwikkelingsachterstanden, gedrags- en emotionele problemen en specifieke leermoeilijkheden.

Dat kan op veel manieren. Sommige scholen starten bij het scheppen van de juiste leeromgeving voor elke leerling die zich bij de school aanmeldt. Andere scholen starten met een visietraject of met team-professionalisering.

Elk startpunt kan even kansrijk zijn. In de bijgaande notitie wordt aangegeven welke stappen van belang zijn voor een traject naar inclusief onderwijs. Het stuk is geschreven vanuit de optiek van samenwerking tussen regulier en gespecialiseerd onderwijs, maar is net zo toepasbaar voor werken aan inclusiever onderwijs.

Het streven is om zoveel mogelijk kinderen onderwijs te laten volgen op een reguliere school, ook als zij gespecialiseerde begeleiding nodig hebben. Gespecialiseerd onderwijs zal er dan blijven, maar zoveel mogelijk binnen de setting van een reguliere school. De meeste mensen zijn van mening dat er voor een heel kleine groep leerlingen een speciale voorziening nodig zal blijven.

Veel scholen die werk maken van inclusie komen deze zorg van ouders tegen. De ervaringen in de praktijk zijn echter heel anders. Juist het denken over en bezig zijn met inclusie maakt dat scholen werken aan schoolontwikkeling en versterking van de kwaliteit van het onderwijs. Ook signaleren inclusieve scholen dat de leerlingen veel van elkaar leren en dat dat wederzijds is voor leerlingen met en zonder extra ondersteuningsbehoeften.

Veel scholen zien in het werken aan inclusief onderwijs juist een kans om de organisatie en inrichting van het onderwijs verder te ontwikkelen, waarbij de verminderde beschikbaarheid van personeel een van de uitgangspunten is.

Onderzoek laat ook zien dat leraren in een inclusieve school minder werkdruk ervaren, waardoor het beroep weer aantrekkelijker wordt. Ook zijn er veel leraren die juist graag werken op een school die zich vernieuwt, waardoor daar het personeelstekort minder groot kan zijn.

Wel zeggen velen dat het van belang is te zoeken naar mogelijkheden om meer ondersteuning in de klassen te krijgen, bijvoorbeeld vanuit het gespecialiseerd onderwijs, het samenwerkingsverband, het schoolbestuur en/of de jeugdhulp.

Er zijn zeker goede voorbeelden van scholen die inclusief onderwijs bieden binnen een leerstofjaarklassensysteem. Soms werken scholen naast de jaarklassen met ‘leerpleinen’ of ruimtes waar leerlingen een deel van de lestijd kunnen werken, om goed in te kunnen spelen op specifieke behoeftes van kinderen.

De overheid is verplicht zich in te spannen voor inclusief onderwijs en ervoor te zorgen dat alle kinderen en jongeren welkom zijn binnen het reguliere onderwijs. Dit staat in het VN-Verdrag Handicap (2016), het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind (1989) en de Verklaring van Salamanca (1994).

Uit deze verdragen en nationale wetgeving volgt ook dat discriminatie op grond van handicap verboden is. De overheid werkt toe naar scholen waar kwalitatief goed onderwijs wordt gegeven en waar alle kinderen en jongeren zich, binnen hun mogelijkheden, optimaal kunnen ontwikkelen. Waarbij recht wordt gedaan aan de eigen persoonlijkheid, talenten, creativiteit en mentale en fysieke mogelijkheden. Alle kinderen en jongeren worden voorbereid op een volwaardige en gelijkwaardige deelname aan de samenleving.

De route naar inclusief onderwijs in 2035 is voor de overheid gefaseerd. Tot en met 2025 zet de overheid zich met betrokken partijen in om voorlopers te ondersteunen, kennis op te bouwen en te delen, en inclusief onderwijs te ondersteunen. Na 2025 worden de noodzakelijke voorwaarden gerealiseerd en de (wettelijke) kaders aangepast. Het doel is dat veel scholen in 2035 de overgang naar inclusief onderwijs hebben gemaakt.